W środku sosnowego lasu, gdzieś między Pawełkami a Lubockiem, rośnie coś zupełnie nieoczekiwanego – zwarta kępa ogromnych różaneczników katawbijskich o fioletowych kwiatach. To pozostałość po leśnej szkółce roślin egzotycznych, która powstała ponad sto lat temu z inicjatywy hrabiego Ballestrema. Krzewy miały trafić do parku przypałacowego w Kochcicach, ale nigdy tam nie dotarły i od tamtej pory rosną sobie w lesie, tworząc jeden z bardziej niezwykłych zakątków Górnego Śląska.

Rezerwat zajmuje niespełna pół hektara, ale w sezonie kwitnienia – od końca maja do połowy czerwca – robi niesamowite wrażenie. Nie codziennie widzi się kwitnące rododendrony w naturalnym otoczeniu sosen.

Historia leśnej szkółki hrabiego Ballestrema

Całą historię można by spokojnie nazwać przypadkiem, który zaowocował atrakcją turystyczną. W latach 1904-1906 hrabia Ludwik Karol von Ballestrem zakładał w lesie szkółkę krzewów ozdobnych. Sadzonki różanecznika katawbijskiego sprowadzono aż z Holandii, a żeby rośliny miały odpowiednie warunki, przywieziono nawet specjalną ogrodową ziemię. Plan był prosty – krzewy miały rosnąć w lesie tylko tymczasowo, a potem zostać przesadzone do parku przy pałacu w pobliskich Kochcicach, który właśnie budowano.

Tyle że rododendrony zostały gdzie były. Nikt ich nie przeniósł, a one przez kolejne dekady rosły i się rozrastały, tworząc dziś imponującą kępę kilkumetrowych krzewów.

W 1994 roku stanowisko różanecznika zostało objęte ochroną prawną jako pomnik przyrody. Obszar jest ogrodzony leśną siatką, a zwiedzający mogą podziwiać krzewy z drewnianej platformy widokowej.

Różanecznik katawbijski – roślina z daleka

Różanecznik katawbijski to krzew pochodzenia amerykańskiego, który naturalnie rośnie w Appalachach. Ma zimozielone, skórzaste liście i duże, efektowne kwiaty w odcieniach fioletu i różu. W Polsce uprawia się go w ogrodach, ale takie naturalne stanowisko w środku lasu to prawdziwa rzadkość. Krzewy w rezerwacie mają już ponad 120 lat i osiągnęły imponujące rozmiary – niektóre mierzą kilka metrów wysokości.

Kwitnienie trwa stosunkowo krótko, zwykle od końca maja do połowy czerwca, ale w tym czasie warto się wybrać. Las wypełnia się intensywnym kolorem, a widok fioletowych kwiatów pośród zieleni sosen jest naprawdę fotogeniczny.

Co zobaczyć w okolicy rezerwatu

Sam rezerwat to nie jedyna atrakcja w tym rejonie. Tuż obok znajduje się uroczysko Brzoza ze stawem Stara Brzoza, który powoli zarasta. Jest tam pomost widokowy, z którego można obserwować staw i okoliczną przyrodę. Na miejscu stoją też zadaszone wiaty i miejsce na ognisko – przydatne, jeśli ktoś planuje dłuższy postój.

W 2006 roku odsłonięto tu kapliczkę pw. św. Huberta, która upamiętnia historię miejsca – niegdyś stał tu niewielki zameczek i drewniany kościół, które nie przetrwały do dziś. Sam kościół został w latach 50. przeniesiony do Pawełek, gdzie stoi do teraz przy schronisku młodzieżowym.

Rezerwat leży na terenie Parku Krajobrazowego Lasy nad Górną Liswartą, więc można połączyć wizytę z dłuższym spacerem po okolicy. Przez teren parku prowadzi ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna „Na Brzozę” o długości 7 kilometrów, która zaczyna się od leśniczówki w Lubockiem i wiedzie przez tereny leśne do rezerwatu.

Dla kogo to miejsce

Rezerwat to dobry punkt na mapie dla każdego, kto lubi spacery po lesie i szuka czegoś trochę innego niż typowe atrakcje turystyczne. Nie jest to miejsce na szybki postój – żeby tam dotrzeć, trzeba przejść kilka kilometrów leśną drogą, więc warto mieć wygodne buty i trochę czasu.

Rodziny z dziećmi spokojnie dadzą radę, zwłaszcza jeśli dzieci lubią chodzić po lesie. Trasa jest łatwa, bez stromych podejść czy trudnych odcinków. Miłośnicy rowerów mogą podjechać pod rezerwat ścieżkami leśnymi – to nawet wygodniejsza opcja niż piesza wędrówka.

Fotografom miejsce spodoba się w sezonie kwitnienia – kontrast fioletowych kwiatów i sosnowego lasu daje ciekawe kadry. Poza sezonem rezerwat jest mniej spektakularny, choć zimozielone liście rododendronów wyglądają interesująco nawet zimą.

Kiedy jechać i ile czasu zarezerwować

Najlepszy czas na wizytę to koniec maja i pierwsza połowa czerwca, gdy rododendrony są w pełni kwitnienia. W tym okresie gmina Kochanowice organizuje nawet Święto Kwitnącego Różanecznika – lokalną imprezę plenerową, która honoruje założyciela leśnego ogrodu.

Poza sezonem kwitnienia też można przyjechać – zimozielone krzewy wyglądają ciekawie przez cały rok, a samo uroczysko Brzoza ma swój urok niezależnie od pory roku. Miejsce jest dostępne bezpłatnie przez cały rok, bez ograniczeń czasowych.

Na samą wizytę w rezerwacie wystarczy 20-30 minut – platforma widokowa pozwala obejrzeć krzewy z każdej strony, a teren jest niewielki. Jeśli doliczyć spacer z najbliższego parkingu i postój przy stawie, trzeba zarezerwować około 2-3 godzin.

Jak dojechać i gdzie zaparkować

Rezerwat znajduje się w gminie Kochanowice, w przysiółku Brzoza, niedaleko miejscowości Pawełki. Z Katowic jedzie się tam około godziny bezpłatną autostradą A1 – to niecałe 70 kilometrów.

Są dwie główne opcje dojścia do rezerwatu:

• Od strony Pawełek – można zostawić auto przy Młodzieżowym Ośrodku w Pawełkach. Stamtąd do rezerwatu jest około 4 kilometry w jedną stronę leśną drogą.
• Od strony Lubockiego – krótsza trasa, bo tylko 2,5 kilometra. Parking przy leśniczówce w Lubockiem.

Obie trasy są dobrze oznakowane i prowadzą wygodnymi leśnymi drogami. Można iść pieszo albo podjechać rowerem – las jest płaski, więc jazda nie sprawia problemów. Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna „Na Brzozę” łączy oba punkty startowe i prowadzi przez najciekawsze fragmenty Parku Krajobrazowego.

Rezerwat podlega ochronie prawnej – obowiązują tu zakazy niszczenia roślin, śmiecenia, hałasowania i płoszenia zwierzyny. Teren jest ogrodzony, ale można go swobodnie obserwować z platformy widokowej.

Informacje praktyczne

Ceny: wstęp bezpłatny, brak opłat parkingowych

Godziny otwarcia: obiekt dostępny przez cały rok, bez ograniczeń czasowych

Najlepszy czas na wizytę: koniec maja – połowa czerwca (sezon kwitnienia)

Czas zwiedzania: 20-30 minut przy rezerwacie, 2-3 godziny z dojściem i okolicą

Dojazd: od Pawełek 4 km, od Lubockiego 2,5 km – leśne drogi, dostępne pieszo i rowerem

Parking: przy Młodzieżowym Ośrodku w Pawełkach lub przy leśniczówce w Lubockiem

Udogodnienia: drewniana platforma widokowa, wiaty, miejsce na ognisko, pomost przy stawie Stara Brzoza

Dostępność: trasa łatwa, bez stromych podejść, odpowiednia dla rodzin z dziećmi