W dzielnicy Tarnowskich Gór stoi renesansowy zamek, który przez dziesięciolecia straszył ruiną, a dziś jest jednym z lepiej odrestaurowanych zabytków w regionie. Kompleks Zamkowy w Starych Tarnowicach to nie tylko muzeum – to miejsce, gdzie historia łączy się z nowoczesną przestrzenią eventową, a goście mogą przenieść się w czasy, gdy okolicą władali możni rycerze czerpiący zyski z kopalni srebra.

Renesansowa rezydencja z czasów górniczego boomu

Zamek powstał między 1520 a 1570 rokiem, kiedy region przeżywał prawdziwy rozkwit dzięki odkryciu złóż srebra. Inicjatorem budowy był Piotr Wrochem – przedstawiciel rodu, który doskonale wiedział, jak wykorzystać górniczy boom. Nie była to jednak pierwsza siedziba panów na tych ziemiach. Wcześniej, gdzieś w okolicach dzisiejszego kościoła parafialnego, stał gródek rycerski, którego właścicielem był Adam de Tarnowice wzmiankowany już w XIV wieku. Po nim pojawiali się kolejni rycerze, aż w końcu Wrochemowie zdecydowali się na budowę okazałej murowanej rezydencji.

Pierwotnie zamek miał trzy skrzydła i otwarty dziedziniec. W narożniku południowo-wschodnim wzniesiono masywną wieżę, która do dziś stanowi charakterystyczny element bryły. Kolejni właściciele – Ohm-Januszewscy, Löwenkronowie, Koschützcy, a od 1820 roku Henckel von Donnersmarckowie – wprowadzali własne zmiany. Dobudowano czwarte skrzydło zamykające dziedziniec od północy, zamurowano krużganki, a elewacje przekształcono w duchu klasycyzmu.

Baltazar Ohm-Januszewski, jeden z właścicieli zamku i starosta bytomski, został zamordowany przez szwedzkich żołnierzy podczas wojny trzydziestoletniej w XVII wieku. Podobno jego duch wraz z widmami pokutujących żołnierzy nocami snuje się po zamkowych komnatach.

Od ruiny do perełki – historia ratowania zabytku

Po II wojnie światowej zamek przeszedł w ręce państwa i stał się własnością PGR-u. Rozpoczął się okres stopniowej degradacji. Przez dziesięciolecia niszczał, porastały go chaszcze, a mieszkańcy okolicy przyzwyczaili się do widoku ponurej ruiny. Sytuacja zmieniła się dopiero w 2000 roku, kiedy obiekt kupili Krystyna i Rajner Smolorz. Podjęli się gigantycznego zadania – całkowitej renowacji zamku wraz z otoczeniem, oranżerią i budynkami gospodarczymi.

Prace trwały dekadę. Pod koniec 2010 roku zakończyła się kompleksowa restauracja, a w czerwcu 2011 nastąpiło oficjalne otwarcie Centrum Sztuki i Rzemiosła Dawnego. Dziś zamek prezentuje się imponująco – historycy nie bez kozery nazywają go „śląskim Wawelem”.

Co zobaczysz podczas zwiedzania

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, który oprowadza grupy co pełną godzinę. To dobry sposób, bo dzięki temu można poznać nie tylko architekturę, ale i fascynujące historie związane z kolejnymi właścicielami. Zamek zbudowany jest z kamienia (tylko dziewiętnastowieczne skrzydło z cegły), otynkowany, z czterema skrzydłami otaczającymi kwadratowy dziedziniec.

Szczególną uwagę zwraca sień wjazdowa ze sklepieniem żaglastym. Na początku XXI wieku zamontowano tu kamienny portal z 1545 roku, który – co ciekawe – pochodzi z zupełnie innego miejsca, z zamku Niesytno w Płoninie. Trzy pierwotne skrzydła są dwukondygnacjowe, północne jednokondygnacjowe, wszystkie mają zagospodarowane poddasza. Wysokie dwuspadowe dachy z nowszymi lukarnami nadają budowli charakterystyczny renesansowy wygląd.

Wewnątrz funkcjonuje Centrum Sztuki i Rzemiosła Dawnego – można zobaczyć eksponaty związane z historią obiektu i regionu. Zamek jest też miejscem różnych wydarzeń kulturalnych, koncertów, pokazów rzemiosła, a nawet inscenizacji historycznych z obozowiskami rycerskimi.

Według lokalnej legendy zamek połączony jest podziemnymi tunelami ze starym kościołem św. Marcina. Choć nikt ich dotąd nie odnalazł, opowieści o tajemniczych przejściach przetrwały wieki.

Dla kogo to miejsce

Zamek w Starych Tarnowicach to propozycja dla miłośników historii i architektury, ale nie tylko. Rodziny z dziećmi docenią opowieści o rycerzach i duchach, a także przestrzeń wokół zamku z parkiem. Kompleks oferuje specjalną ofertę edukacyjną dla wycieczek szkolnych – dzieci mogą poznać historię regionu w ciekawej formie.

Na miejscu działa też Gospoda u Wrochema, gdzie można zjeść posiłek w klimatycznych wnętrzach, oraz hotel dla tych, którzy chcą zostać dłużej. To sprawia, że zamek to nie tylko szybka wizyta, ale potencjalnie baza wypadowa do zwiedzania okolicy – niedaleko znajdują się słynne Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga wpisane na listę UNESCO.

Zamek w Starych Tarnowicach – praktyczne informacje

Adres: ul. Pyskowicka 39, Tarnowskie Góry (dzielnica Stare Tarnowice)

Godziny otwarcia:

• Wtorek–piątek: 9:00–16:00
• Sobota–niedziela: 11:00–17:00
• Zwiedzanie z przewodnikiem o każdej pełnej godzinie

Ceny biletów:

• Bilet normalny: 15 zł
• Bilet ulgowy: 12 zł
• Grupy zorganizowane i szkolne: 12 zł/osobę

Kontakt i rezerwacje:
Tel. 32 384 74 61
E-mail: [email protected]
Strona: komplekszamkowy.pl

Jak dojechać do zamku

Komunikacją miejską: Do przystanku Stare Tarnowice Szpital (około 350 metrów od zamku) kursują autobusy KZK GOP: 1, 64, 80, 134, 135, 142, 153, 191, 614, 739, 780, 791. Z centrum Tarnowskich Gór można dojechać liniami 64, 80, 134, 153, 191, 739 i 791. Bezpośrednie połączenie z Gliwic zapewnia linia 80.

Samochodem: Z Gliwic jechać DK 78 do Tarnowskich Gór, skręcić w lewo w DK 11 (obwodnica), po około 1 km ponownie w lewo w ul. Wyszyńskiego, która prowadzi prosto do ul. Pyskowickiej. Odległość z Gliwic to około 25 km. Przed Gospodą u Wrochema znajduje się duży parking.

Czas zwiedzania: Na spokojne zwiedzanie zamku z przewodnikiem warto zarezerwować około 1,5 godziny. Jeśli planuje się posiłek w gospodzie lub spacer po okolicy, lepiej przeznaczyć 2-3 godziny.